Click ขยายดูภาพกรอบแนวคิดในการศึกษาการอนุรักษ์ชุมชนมอญบางกระดี่

กรอบแนวคิดในการศึกษาการอนุรักษ์ชุมชนมอญบางกระดี่

            เมื่อพิจารณาสภาพโดยรวมของชุมชนบางกระดี่จากการสำรวจพื้นที่ในขั้นต้น สามารถวาง กรอบแนวความคิด ในการศึกษาชุมชนมอญบางกระดี่ได้ดังภาพแผนภูมิข้างบน โดยมีความคิดเริ่มมา จากสิ่งที่เป็นหัวใจและมีคุณค่าในเชิงอนุรักษ์ของชุมชน ถือว่าอยู่ในฝ่ายของ "คุณค่าอันควรอนุรักษ์" ที่มีอยู่เป็นหลัก ในพื้นที่ 3 ประการ ก็น่าจะได้แก่
ก. เรื่องของประเพณีแบบมอญ ที่มีการสืบทอดยึดถือปฏิบัติอย่างเหนียวแน่น จนเป็นที่รู้กันว่าชุมชน มอญไม่ว่าอยู่ที่ตำบลไหนก็จะมีลักษณะเฉพาะตนเป็นที่น่าชื่นชม แม้ว่าจะมีความคล้ายคลึงกับประเพณี แบบไทยที่อยู่โดยรอบก็ตาม     ทั้งนี้ในส่วนของประเพณียังสามารถจัดเป็นกลุ่มประเภทของ เทศกาล, ประเพณีเกี่ยวกับชีวิต, เรื่องความเชื่อถือผี, การสืบทอดภาษา และการละเล่นในประเพณี แต่ละประเภท ก็ยังแบ่งแยกย่อยเป็นแต่ละกิจกรรมออกไปอีก
ข. เรื่องของสถาปัตยกรรม ที่มีความเป็นเอกลักษณ์โดดเด่น 2 ประเภทก็คือประเภทของวัดมอญ
และประเภทของบ้านเรือนที่ยังแบ่งย่อยออกเป็นเรื่องเรือนเครื่องผูก กับเรือนไทยเครื่องสับ
ค. เรื่องของภูมิสถาปัตยกรรม ที่น่าจะพิจารณาความเป็นแบบฉบับเฉพาะของชุมชนนี้ แบ่งออก เป็น 3 ส่วน ได้แก่ ส่วนของการมีระบบคลองซอยภายในชุมชน, ส่วนของการจัดคันขอบแนวต้นไม้ซึ่งจะมีเรื่อง ของชนิดต้นไม้ที่ใช้ เข้ามาเป็นประเด็น และส่วนของซองจอดเรือประจำหน้าบ้านริมคลอง

            อีกฝ่ายหนึ่งที่เป็นปัจจัยกำหนดความเป็นไปในแง่ของการอนุรักษ์ ก็จะจัดอยู่ในฝ่ายของ "ปัญหาในการอนุรักษ์" โดยในฝ่ายนี้จะเกี่ยวข้องกับเรื่องขององค์ประกอบชุมชนส่วนที่เน้นหนักใน เรื่องประโยชน์ใช้สอยการดำรงชีวิต ที่มีการเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยและเทคโนโลยี หากมีการ เปลี่ยนแปลงมากๆ หรือมีการเปลี่ยนแปลงในบางรูปแบบก็อาจส่งผลกระทบต่อองค์ประกอบฝ่ายที่เป็น "คุณค่าอันควรอนุรักษ์" ได้

            องค์ประกอบฝ่ายนี้ ได้แก่ :

เรื่องของเศรษฐกิจ อาจแบ่งออกได้เป็น ส่วนของรายได้ และส่วนของอาชีพ ที่อาจมีความเปลี่ยนแปลง จากสมัยก่อน
เรื่องของสังคม จะมีเรื่องของค่านิยมในการอนุรักษ์สืบทอดสิ่งที่เป็นคุณค่าของชุมชนต่อไปในอนาคต ก็คงต้องพิจารณาในกลุ่มชนรุ่นต่างๆ โดยเฉพาะในกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่สามารถรับอิทธิพลข้อมูลข่าวสาร ค่านิยมจากภายนอกได้มาก
เรื่องของการใช้ที่ดิน ที่เห็นการเปลี่ยนแปลงที่คืบคลานมาจากนอกชุมชนอย่างเห็นได้ชัด คือ การใช้ที่ดินประเภทอุตสาหกรรม และการใช้ที่ดินประเภทหมู่บ้านจัดสรรที่รุกเข้ามาประชิดชุมชน บางกระดี่แล้ว
เรื่องของสิ่งแวดล้อมคลอง เนื่องจากคลองเป็นองค์ประกอบที่ผสานเข้าไปในชุมชนและมีความอ่อน ไหวต่อการเปลี่ยนแปลงเน่าเสีย เมื่อความเป็นเมืองแผ่ขยายแออัดขึ้น ดังจะเห็นได้จากคลองทั่วไปใน เขตพระนคร ในเรื่องของสิ่งแวดล้อมคลองมีสิ่งที่จะมีผลต่อการปรับรูปแบบทางกายภาพของชุมชนอยู่ 3 สิ่งคือ เรื่องของคุณภาพน้ำ, เรื่องของระดับน้ำ และเรื่องของกระแสน้ำ ที่จะได้รับผลจากการทิ้งน้ำเสีย จากโรงงานและชุมชน และการกั้นประตูน้ำในตำบลอื่น หากมีผลกระทบการเปลี่ยนแปลงสูง ชาวชุมชน ก็อาจถมปิดกั้นคูคลอง หรือสร้างคันเขื่อนเพื่อกันน้ำออกไปห่างๆ  ทำให้สูญเสียความหมายของชุมชน ริมน้ำไป
         นอกจากนี้ ยังมีอีกฝ่ายหนึ่งที่มักจะติดสอยตามมา เมื่อมีการสร้างกระแสนิยมอนุรักษ์ชุมชนใดๆ ก็คือ
เรื่องของการท่องเที่ยว   โดยเฉพาะในปัจจุบัน ที่คนทั่วไปเริ่มตระหนักว่ากิจกรรมการท่องเที่ยว สามารถสร้าง รายได้ให้แก่ชุมชนหรือผู้ประกอบการอย่างเป็นกอบเป็นกำ ทั้งการท่องเที่ยวยังมีหลาย รูปแบบ ไม่ว่าท่องเที่ยวเชิงนิเวศ เชิงวัฒนธรรม ฯลฯ ทำให้อาจต้องพิจารณาการท่องเที่ยวในชุมชน นี้ด้วยเช่นกัน ว่ามีกิจกรรมอยู่แล้วมากน้อยเพียงใด พื้นที่มีศักยภาพหรือไม่ และในอนาคตควรจะเป็น อย่างไรจึงไม่กระทบคุณค่าที่เป็นอยู่

         จากกรอบความคิดจากทั้ง 3 ฝ่ายใหญ่ๆ จะพุ่งมารวมกันวิเคราะห์พิจารณากันและกัน ทำให้ได้ผลลัพธ์ที่อยู่ตรงกลาง อันเป็นเป้าหมายขั้นตอนท้ายสุดของการศึกษา คือ ข้อสรุปเสนอแนะ ในการอนุรักษ์ชุมชนมอญบางกระดี่เป็นแนวทางอย่างกว้างๆ เท่านั้น